Test IgG czy IgM: od czego zależy wybór?
Pytanie „test IgG czy IgM” nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ może dotyczyć różnych celów diagnostycznych. Badanie może oznaczać swoiste przeciwciała przeciwko konkretnemu drobnoustrojowi albo mierzyć całkowite stężenie immunoglobulin danej klasy. To dwa różne rodzaje testów i nie można traktować ich zamiennie.
Jeśli lekarz chce ocenić odpowiedź organizmu na określone zakażenie, zleca zwykle swoiste przeciwciała IgM i IgG skierowane przeciwko danemu patogenowi. Gdy pytanie dotyczy poziomu przeciwciał w organizmie, można oznaczyć całkowite IgM lub IgG. Takie badanie bywa wykorzystywane między innymi przy ocenie układu odpornościowego, ale samo nie wskazuje konkretnej choroby.
Wybór zależy od pytania klinicznego: czy chodzi o możliwe aktualne zakażenie, wcześniejszy kontakt z drobnoustrojem, odpowiedź po szczepieniu, czy ocenę funkcjonowania odporności. Znaczenie mają także objawy, czas ich trwania oraz rodzaj testu. W praktyce często oznacza się oba typy swoistych przeciwciał, a czasem istotniejsza od pojedynczego wyniku okazuje się zmiana między próbkami pobranymi w różnym czasie.
Czym różnią się przeciwciała IgM i IgG?
IgM jest zwykle pierwszą klasą przeciwciał wytwarzaną po kontakcie z drobnoustrojem. Dlatego wynik dodatni może pasować do niedawnej odpowiedzi immunologicznej. IgG pojawia się w odpowiedzi swoistej, jest częściej wykrywane i może utrzymywać się po ustąpieniu zakażenia. Uczestniczy również w pamięci immunologicznej.
Prosta reguła „IgM oznacza świeże zakażenie, a IgG dawne” jest jednak tylko orientacyjna. Tempo pojawiania się przeciwciał i czas ich utrzymywania zależą od patogenu, przebiegu zakażenia, organizmu pacjenta oraz zastosowanej metody. W niektórych chorobach IgG może występować także podczas trwającego zakażenia, a IgM nie zawsze jest wykrywalne na oczekiwanym etapie.
Sam dodatni wynik nie określa pewnie, kiedy doszło do zakażenia ani czy osoba jest zakaźna. IgG może być następstwem wcześniejszego zakażenia lub szczepienia, ale jego obecność nie zawsze oznacza pełną i trwałą ochronę. Znaczenie ochronne zależy od choroby, rodzaju szczepionki, czasu od kontaktu z patogenem i testu. Poziom przeciwciał może z czasem spaść poniżej progu wykrywalności.
Jak interpretować wynik dodatni lub ujemny?
Wynik należy odczytywać w kontekście objawów, daty ich początku, historii szczepień i wcześniejszych zakażeń, a także zakresu referencyjnego laboratorium. Test przeciwciał mierzy odpowiedź organizmu, a niekoniecznie obecność samego drobnoustroju. Dlatego przy podejrzeniu aktualnego zakażenia lekarz może zamiast serologii wybrać badanie wykrywające patogen, na przykład test molekularny lub antygenowy.
- Dodatnie IgM może wskazywać na niedawną odpowiedź, ale wynik nie potwierdza samodzielnie świeżego zakażenia.
- Dodatnie IgG może świadczyć o wcześniejszym kontakcie, szczepieniu lub, zależnie od choroby, zakażeniu trwającym.
- Wynik ujemny uzyskany krótko po ekspozycji nie wyklucza zakażenia, ponieważ przeciwciała mogą jeszcze nie osiągnąć poziomu wykrywalnego przez test.
- Wynik dodatni może utrzymywać się po przebytej chorobie albo wynikać z reakcji krzyżowej z przeciwciałami przeciwko innemu drobnoustrojowi.
Reaktywność krzyżowa jest szczególnie istotna w chorobach, w których podobne antygeny występują u różnych patogenów. Przykładem jest diagnostyka dengi, gdzie przeciwciała mogą reagować także z innymi flawiwirusami. W takiej sytuacji interpretacja wymaga uwzględnienia możliwych wcześniejszych zakażeń i szczepień oraz, gdy to potrzebne, zastosowania metod uzupełniających.
Więcej informacji może przynieść serokonwersja, czyli zmiana wyniku z ujemnego na dodatni w próbkach pobranych w odstępie czasu, albo wyraźny wzrost miana przeciwciał. Porównanie wymaga odpowiednio dobranych próbek i nie jest konieczne w każdym przypadku. Nie istnieje jeden uniwersalny próg dodatniości ani harmonogram pojawiania się IgM i IgG dla wszystkich chorób.
Dlaczego czas badania i rodzaj choroby mają znaczenie?
Po ekspozycji organizm potrzebuje czasu, aby wytworzyć przeciwciała w ilości wykrywalnej w badaniu. Z tego powodu wczesna serologia może być ujemna mimo zakażenia. Jeśli podejrzenie kliniczne pozostaje aktualne, lekarz może zalecić powtórzenie badania, pobranie drugiej próbki lub wykonanie testu wykrywającego patogen. Decyzja zależy od konkretnej choroby i czasu od początku objawów.
Denga pokazuje, dlaczego nie należy przenosić zasad z jednego zakażenia na inne. W tej chorobie IgM staje się zwykle wykrywalne około 4. 5. dnia od początku objawów i może pozostawać wykrywalne do około 3 miesięcy. Są to informacje dotyczące dengi, a nie ogólna reguła dla wszystkich infekcji.
Przy podejrzeniu ostrej dengi IgG z pojedynczej próbki nie jest zalecane jako podstawa rozpoznania. Serokonwersja IgG w próbkach parowanych lub ponad czterokrotny wzrost miana może przemawiać za świeżą odpowiedzią, ale wymaga oceny klinicznej i uwzględnienia reakcji krzyżowych. Próbki ostrej fazy i rekonwalescencyjną porównuje się zwykle w odstępie 10-14 dni. Wczesny ujemny wynik serologiczny nie wyklucza choroby.
Czym różni się badanie całkowitego IgG i IgM?
Oznaczenie całkowitych immunoglobulin mierzy stężenie wszystkich przeciwciał danej klasy, a nie przeciwciała skierowane przeciwko jednemu patogenowi. Może pomóc w ocenie układu odpornościowego, ale podwyższony lub obniżony poziom nie stanowi samodzielnego rozpoznania. Na wynik mogą wpływać między innymi przewlekłe choroby, stan zapalny, nowotwory krwi lub szpiku oraz niektóre leki.
Przykładowe zakresy referencyjne dla dorosłych wynoszą 40-230 mg/dl, czyli 0,4-2,3 g/l dla IgM oraz 700-1600 mg/dl, czyli 7-16 g/l dla IgG. Zakresy zależą od laboratorium, metody i badanego materiału, dlatego wynik należy porównywać z normami podanymi na konkretnym wydruku. Nie należy odnosić do niego zakresów z innego laboratorium bez konsultacji.
Jeżeli na wyniku widnieje IgG lub IgM, warto sprawdzić, czy badano przeciwciała swoiste przeciwko konkretnemu drobnoustrojowi, czy całkowite stężenie immunoglobuliny. Następnie należy uwzględnić objawy, czas od ich wystąpienia i pozostałe informacje kliniczne. Wątpliwości dotyczące rozpoznania lub potrzeby powtórzenia badania warto omówić z lekarzem, który dobierze test do konkretnego pytania diagnostycznego.
Materiały źródłowe
- https://medlineplus.gov/lab-tests/immunoglobulins-blood-test/
- https://medlineplus.gov/ency/article/003544.htm
- https://medlineplus.gov/ency/article/003545.htm
- https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/7f5d3370-9990-426d-a848-9225f3ecbc48/content
- https://cdn.who.int/media/docs/default-source/in-vitro-diagnostics/sars-cov-2-serology-report-2022-07-21-en-2-.pdf?sfvrsn=724d221c_1&download=true