Czym jest trzeci migdał i kiedy może sprawiać problemy?
Trzeci migdał, czyli migdałek gardłowy, to tkanka odpornościowa położona za nosem, w górnej części gardła. U dzieci może się powiększyć, a wtedy zwęża przestrzeń nosogardła. Skutkiem bywają trudności w oddychaniu przez nos, chrapanie lub oddychanie przez usta. Migdałek znajduje się również w pobliżu ujść trąbek słuchowych, które odpowiadają za wentylację ucha środkowego. Gdy ich praca jest utrudniona, za błoną bębenkową może gromadzić się płyn, a słuch dziecka może się pogorszyć.
O leczeniu nie decyduje jednak sam rozmiar migdałka. Powiększony migdałek bez istotnych dolegliwości nie oznacza automatycznie konieczności operacji. Znaczenie mają czas trwania i nasilenie objawów, ich wpływ na sen, słuch i codzienne funkcjonowanie, a także współistniejące problemy zdrowotne.
Do objawów, które warto omówić z lekarzem, należą przewlekle zatkany nos, oddychanie przez usta, chrapanie, przerwy w oddychaniu podczas snu, nawracające infekcje nosa lub zatok oraz płyn w uchu środkowym albo pogorszenie słuchu. Utrzymujące się zaburzenia oddychania w nocy mogą obniżać jakość snu, dlatego nie należy ich traktować wyłącznie jako uciążliwego nawyku.
Jak lekarz ocenia potrzebę leczenia?
Pierwszym krokiem jest konsultacja z pediatrą lub laryngologiem. Lekarz zapyta między innymi, od jak dawna występują objawy, czy dziecko chrapie, czy opiekunowie zauważają bezdechy, jak często pojawiają się infekcje oraz czy dziecko słyszy gorzej. Ważna jest także ocena nosa, gardła i uszu. Przy podejrzeniu problemów ze słuchem lub przewlekłego płynu w uchu lekarz może zalecić badania słuchu i ocenę ucha środkowego.
Postępowanie dobiera się do konkretnego problemu. Inaczej ocenia się dziecko z zaburzeniami oddychania podczas snu, inaczej z przewlekłą niedrożnością nosa, a inaczej z wysiękiem w uchu środkowym. Sam obraz migdałka nie zastępuje oceny objawów i ich konsekwencji. Jeśli dolegliwości są łagodne, lekarz może zaproponować obserwację i kontrolę. Gdy objawy się utrzymują, nasilają lub wpływają na sen czy słuch, potrzebna może być ponowna ocena i zmiana planu leczenia.
Szybkiej konsultacji wymagają obserwowane przerwy w oddychaniu podczas snu, wyraźne trudności w oddychaniu, pogarszający się słuch oraz długotrwałe dolegliwości utrudniające dziecku sen i codzienne funkcjonowanie. Lekarz pomoże ustalić, czy przyczyną jest przerost migdałka, czy też potrzebna jest diagnostyka innych schorzeń.
Jakie leczenie zachowawcze może zalecić lekarz?
Przy łagodnych objawach możliwa jest obserwacja połączona z kontrolą. Pomocne w codziennej higienie nosa może być jego płukanie solą fizjologiczną lub roztworem soli. Takie postępowanie ułatwia oczyszczanie nosa, ale nie zastępuje konsultacji, jeśli dziecko ma bezdechy, istotny niedosłuch lub nawracające zapalenia uszu.
W zależności od objawów lekarz może zalecić donosowy glikokortykosteroid, szczególnie gdy dolegliwości wiążą się ze stanem zapalnym lub alergią. U części dzieci leki te zmniejszają objawy, a także wielkość migdałka. Skuteczność jest indywidualna, dlatego leczenie powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami i podlegać ocenie. Istotna jest prawidłowa technika podawania preparatu. W wybranych przypadkach lekarz może uwzględnić również leczenie alergii.
Poprawa po leczeniu zachowawczym nie zawsze oznacza, że objawy nie powrócą. Jeśli dolegliwości utrzymują się lub ponownie nasilają, warto zgłosić się na kontrolę. Antybiotyki nie zmniejszają samego przerostu migdałka. Lekarz może je zastosować, gdy rozpozna infekcję bakteryjną, ale nawracający katar lub samo chrapanie nie są powodem do samodzielnego podawania antybiotyku.
Kiedy rozważa się adenotomię?
Adenotomia to zabieg polegający na usunięciu migdałka gardłowego. Lekarz może ją rozważyć, gdy dolegliwości utrzymują się mimo leczenia zachowawczego albo wiążą się z powikłaniami. Do możliwych wskazań należą obturacyjny bezdech senny, istotna lub przewlekła niedrożność nosa, nawracające problemy infekcyjne oraz przewlekły wysięk w uchu środkowym, zwłaszcza jeśli wpływa na słuch.
Jeżeli problem dotyczy uszu, w wybranych przypadkach adenotomię łączy się z założeniem drenów wentylacyjnych. Ułatwiają one wentylację ucha środkowego i odprowadzanie płynu. W analizowanych danych dotyczących dzieci w wieku co najmniej 4 lat adenotomia wiązała się ze zmniejszeniem odsetka ponownego zakładania drenów z 36% do 17%. Wynik ten nie przesądza o korzyści u konkretnego dziecka, ponieważ znaczenie mają wskazanie do zabiegu, wiek i stan zdrowia.
Decyzja powinna uwzględniać spodziewane korzyści oraz ryzyko zabiegu i znieczulenia. W przeglądzie obejmującym ponad 10 000 adenotomii ryzyko pierwotnego krwawienia oszacowano na około 0,5-0,8%. Zaburzenie domykania podniebienia i gardła podczas mówienia opisano jako rzadkie powikłanie. Dane z badań nie stanowią indywidualnej prognozy, dlatego lekarz omawia ryzyko w odniesieniu do konkretnego dziecka.
Jak wygląda kontrola po zabiegu i czego się spodziewać?
Po adenotomii objawy mogą ustępować stopniowo. Ich przebieg zależy od przyczyny dolegliwości i ogólnego stanu zdrowia dziecka. Jeśli po zabiegu nadal występuje chrapanie, niedrożność nosa, nawracające infekcje lub problemy ze słuchem, potrzebna jest kontrola. Utrzymywanie się objawów może wynikać z innego schorzenia albo ponownego przerostu tkanki, dlatego nie należy zakładać, że każda dolegliwość ustąpi samoistnie.
Ponowna operacja po adenotomii jest możliwa, choć nie dotyczy większości dzieci. W przeglądzie ponad 10 000 zabiegów odsetek ponownej operacji wyniósł około 1,5%. Dzieci poniżej 5. roku życia miały 2,5 raza większe prawdopodobieństwo kolejnej adenotomii niż starsze dzieci. Są to dane populacyjne, a nie przewidywanie wyniku leczenia u konkretnego pacjenta. Najważniejsze jest dopasowanie postępowania do objawów oraz regularna kontrola, szczególnie gdy problemy z oddychaniem, snem lub słuchem utrzymują się mimo leczenia.
Materiały źródłowe
- https://www.merckmanuals.com/professional/ear-nose-and-throat-disorders/oral-and-pharyngeal-disorders/adenoid-hypertrophy
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7100808/
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jpc.16052
- https://link.springer.com/content/pdf/10.4103/ejo.ejo_57_18.pdf?error=cookies_not_supported&code=bd62a15d-1091-4d27-97a7-8077dec1d4c6
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng233/evidence/f-adenoidectomy-for-children-with-ome-pdf-13133198707