Co to są badania 40 plus i jaki był ich cel?
Profilaktyka 40 PLUS to był polski program bezpłatnych badań przesiewowych skierowany do osób po ukończeniu 40. roku życia. Jego nadrzędnym celem było ułatwienie wczesnego wykrywania wybranych chorób oraz zaburzeń metabolicznych, które mogą rozwijać się bezobjawowo. Program koncentrował się na ocenie ryzyka wystąpienia schorzeń nerek, wątroby oraz problemów sercowo-naczyniowych. Dzięki temu uczestnicy mogli uzyskać podstawowy obraz swojego zdrowia i – w razie potrzeby – podjąć dalsze kroki diagnostyczne lub lecznicze.
Warto podkreślić, że badania te nie zastępowały indywidualnej wizyty lekarskiej ani diagnostyki ukierunkowanej na objawy zgłaszane przez pacjenta. Program miał charakter przesiewowy i profilaktyczny, a nie pełną diagnostykę medyczną.
Jak przebiegał proces korzystania z programu?
Dostęp do badań uzyskiwało się poprzez wypełnienie ankiety oceny zdrowia, która była dostępna między innymi na Internetowym Koncie Pacjenta oraz w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. Na podstawie odpowiedzi udzielonych w ankiecie system generował e-skierowanie na odpowiedni pakiet badań, dopasowany do indywidualnego ryzyka i potrzeb zdrowotnych.
Po otrzymaniu e-skierowania uczestnik wybierał placówkę medyczną realizującą program i wykonywał zlecone badania. Odbiór wyników był kolejnym etapem, jednak samo wypełnienie ankiety nie gwarantowało wykonania badań. Do końca działania programu około 85% osób, które otrzymały e-skierowanie, faktycznie skorzystało z badań.
Jakie badania obejmował pakiet 40 plus?
Zakres badań nie był identyczny dla wszystkich uczestników i zależał od odpowiedzi w ankiecie zdrowotnej. Pakiet obejmował zarówno badania laboratoryjne, jak i proste pomiary fizykalne, które dostarczały podstawowych informacji o stanie zdrowia.
- Pomiary ciała i parametrów życiowych: ciśnienie tętnicze, masa ciała, wzrost, obwód pasa, obliczenie wskaźnika BMI oraz – w niektórych przypadkach – ocena rytmu serca.
- Badania laboratoryjne: morfologia krwi, stężenie glukozy, cholesterol lub profil lipidowy, próby wątrobowe (AlAT, AspAT, GGTP), kreatynina, badanie ogólne moczu, kwas moczowy oraz test na krew utajoną w kale metodą iFOBT.
- Specjalne badania dla mężczyzn: w pakiecie uwzględniano także oznaczenie poziomu PSA, który służy do wstępnej oceny ryzyka raka prostaty.
Wszystkie te badania pozwalały na wstępną ocenę funkcjonowania ważnych narządów i systemów organizmu, choć nie stanowiły pełnej diagnostyki w kierunku konkretnych chorób.
Co oznaczały wyniki i jak je interpretować?
Interpretacja wyników badań z programu 40 plus wymagała uwzględnienia kontekstu klinicznego, czyli wieku, historii chorób, objawów zgłaszanych przez pacjenta oraz przyjmowanych leków. Nieprawidłowy wynik testu nie oznaczał automatycznie rozpoznania choroby. Często wymagał powtórzenia badania lub skierowania na bardziej szczegółowe badania diagnostyczne.
Z tego powodu ważne było, aby wyniki omówić z lekarzem prowadzącym, który mógł zalecić dalszą diagnostykę lub leczenie w zależności od sytuacji klinicznej pacjenta.
Jakie były statystyki i skala programu?
Program cieszył się dużym zainteresowaniem społecznym. Do końca realizacji badania wypełniło łącznie około 5,7 mln osób, w tym 1,8 mln seniorów w wieku powyżej 65 lat. Z kolei badania wykonano u około 4,84 mln osób – z czego 3,16 mln było w wieku 40–64 lata, a 1,68 mln to osoby powyżej 65. roku życia.
Na koniec 2026 roku e-skierowanie odebrało 4,98 mln osób, a badania wykonało 4,08 mln z nich. Z programu korzystało także około 862 tysiące osób więcej niż raz. Te liczby pokazują zarówno dużą skalę działań, jak i wyzwania w postaci różnicy między uzyskaniem skierowania a wykonaniem badań.
Co obecnie zastępuje program Profilaktyka 40 PLUS?
Program Profilaktyka 40 PLUS zakończył się 30 kwietnia 2026 roku, a możliwość realizacji wcześniej wystawionych e-skierowań trwała do 31 maja 2026 roku. Obecnie nie można już uzyskać skierowania w ramach tego programu.
Jego rolę przejął program Moje Zdrowie, adresowany do osób od 20. roku życia. Nowy program ma szerszy zakres i inne zasady, dlatego dawny zakres badań 40 plus nie odpowiada dokładnie obecnym świadczeniom profilaktycznym.
Ważne jest zatem, aby osoby zainteresowane badaniami profilaktycznymi śledziły aktualne programy zdrowotne i korzystały z dostępnych ścieżek diagnostycznych odpowiednio do swojego wieku i stanu zdrowia.
Materiały źródłowe
- https://www.cez.gov.pl/pl/page/o-nas/aktualnosci/koniec-profilaktyki-40-plus-z-programu-skorzystalo-blisko-5-milionow-polakow
- https://cez.gov.pl/pl/page/o-nas/aktualnosci/trzecie-skierowanie-z-profilaktyki-40-plus
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/pakiety-badan
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka-40-plus
- https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wystaw-sobie-e-skierowanie-na-badania